داروهای اسکن هستهای، داروهای مورد نیاز و پایهای برای تمام انواع تصویربرداری پزشکی هستهای محسوب میشوند. این داروها به دلیل ماهیت پرتوزا تحت مراقبت و کنترل ویژه تهیه و استفاده میشوند و برخلاف داروهای معمولی، در داروخانهها فروخته نمیشوند. در این مقاله به انواع رادیوداروها، روشهای مصرف، نحوه تأمین و نقش کیتها در آمادهسازی این داروها میپردازیم.
انواع روشهای مصرف رادیوداروها
بسیاری تصور میکنند همه داروهای اسکن هستهای فقط به صورت تزریق وریدی استفاده میشوند، اما اینگونه نیست. بسته به نوع اسکن و اندامی که باید بررسی شود، رادیودارو میتواند به شکلهای زیر به بیمار داده شود:
تزریقی
شایعترین روش مصرف، تزریق وریدی است. بیشتر اسکنهای قلب، کلیه، تیروئید، استخوان و کبد از این روش استفاده میکنند.
خوراکی
برخی رادیوداروها به صورت خوراکی مصرف میشوند، مثل مواردی که برای بررسی دستگاه گوارش یا درمانهای خاص مانند یددرمانی استفاده میشوند.
قطره چشمی
در انجام اسکن هسته ای، برای بررسی انسداد مجاری اشکی از رادیودارویی استفاده میشود که به شکل قطره در چشم چکانده میشود.
استنشاقی
در اسکنهای تهویه ریه از گازهای رادیواکتیو یا آئروسلهای پرتوزا استفاده میشود.
نحوه تأمین رادیوداروهای اسکن هسته ای
رادیوداروها برخلاف داروهای معمولی در داروخانهها عرضه نمیشوند. این داروها از محلولهای رادیواکتیو تهیه میشوند که حساس و خطرناک هستند و باید تحت نظارت کامل سازمان انرژی اتمی نگهداری و مصرف شوند.
به همین دلیل:
- هر مرکز پزشکی هستهای خودش رادیودارو را تهیه میکند
- این داروها در درمانگاهها ارائه نمیشوند
- فروش آزاد یا عرضه در داروخانهها به دلیل خطرات پرتوی ممنوع است
بنابراین بیمار برای دریافت داروی اسکن نیازی به نسخه جداگانه ندارد و تمام مراحل داخل خود مرکز انجام میشود.
ترکیب دارو و کیت در پزشکی هستهای
رادیوداروها در پزشکی هستهای معمولاً از دو جزء تشکیل شدهاند:
- دارو یا رادیونوکلئید
رادیونوکلئیدی مانند تکنسیم ۹۹m که بخش پرتوزاست و انرژی لازم برای تصویربرداری را فراهم میکند. این دارو در بسیاری از اسکنها یکسان است.
- کیت
مادهای غیرپرتوزا که پس از ترکیب با رادیونوکلئید، برای هدف خاص آماده میشود. کیتها بسته به نوع اسکن متفاوتاند. برای نمونه:
- کیت اسکن قلب با کیت اسکن کلیه متفاوت است
- کیت اسکن استخوان کاملاً با کیت اسکن کبد فرق دارد
نکته مهم این است که در بسیاری از اسکنها داروی اصلی یکسان است اما کیتها متفاوت هستند و همین کیت تعیین میکند دارو در بدن چگونه عمل کند و کدام عضو را نشان دهد.
جمعبندی
داروهای اسکن هستهای جزء داروهای بسیار تخصصی هستند که تحت نظارت سازمان انرژی اتمی تهیه و مصرف میشوند. این داروها فقط در مراکز پزشکی هستهای وجود دارند و به صورت آزاد به فروش نمیرسند. رادیوداروها بسته به نوع اسکن به روشهای مختلفی مانند تزریقی، خوراکی، چشمی یا استنشاقی مصرف میشوند. اساس رادیوداروها معمولاً یکسان است، اما کیتهای متفاوت امکان تصویربرداری از اندامهای مختلف مانند قلب، کلیه، استخوان و تیروئید را فراهم میکنند.
بدون نظر